Năm thói quen khiến bạn giải Sudoku chậm

Tiến bộ trong Sudoku thường được nghĩ đơn giản là học thêm nhiều kỹ thuật mới. Đó mới chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là bỏ đi những thói quen đang ngăn cản chính các kỹ thuật bạn đã biết phát huy tác dụng — và nửa này dễ sửa hơn nhiều, vì bạn không cần học thêm kiến thức mới để dừng một thói quen xấu.

Dưới đây là năm thói quen gây tốn thời gian nhất, xếp theo mức độ ảnh hưởng từ nặng đến nhẹ.

1. Đoán mò khi gặp thế bí

Đây là thói quen đắt giá nhất, theo một cách rất dễ bị xem nhẹ.

Một nước đoán sai không chỉ làm hỏng một ô. Nó kéo theo mọi ô bạn điền tiếp sau đó, cộng thêm thời gian để phát hiện ra mâu thuẫn, và tệ nhất là khi mâu thuẫn chỉ lộ diện sau hai mươi nước đi — lúc bạn không còn phân biệt nổi ô nào được suy luận chắc chắn và ô nào điền theo giả định.

Một đề Sudoku chuẩn không bao giờ đòi hỏi đoán mò. Khi bạn bí, thông tin vẫn nằm ngay trên bàn cờ nhưng bạn chưa nhìn ra. Đó là một bài toán hoàn toàn khác với "đề này vô nghiệm", và cách xử lý cũng hoàn toàn khác: hãy đổi loại nước đi đang tìm, thay vì đổi sang ô khác để đoán.

2. Ngại ghi ứng viên ra ô

Rất nhiều người giải tốt đề Dễ và Trung bình hoàn toàn trong đầu rồi kết luận rằng ghi chú ứng viên chỉ dành cho người mới. Đến khi gặp đề Khó, họ khựng lại hoàn toàn.

Lý do nằm ở cấu trúc suy luận. Đề Dễ được giải bằng cách điền số — tìm ô chỉ vừa đúng một chữ số rồi điền vào. Đề Khó được giải bằng cách loại trừ: bạn chứng minh hai ô trong cùng hàng chỉ có thể chứa 3 và 7, điều này chưa cho biết ô nào là 3 hay 7 nhưng giúp gạch 3 và 7 khỏi mọi ô còn lại trên hàng đó.

Một phép loại trừ bạn không nhìn thấy là một phép loại trừ bạn không thể dùng. Ghi ứng viên chính là cách biến chúng thành thứ nhìn thấy được.

3. Quét bàn cờ một cách ngẫu nhiên

Cách dò bàn phổ biến nhất là nhìn vào bất kỳ ô trống nào mắt vừa dừng lại rồi tự hỏi "ô này điền được số mấy?" — một câu hỏi có tới chín câu trả lời tiềm năng và không có cấu trúc rõ ràng.

Cách quét có hệ thống đặt câu hỏi ngược lại. Hãy chọn một chữ số, ví dụ số 4. Tìm mọi số 4 đã có trên bàn. Mọi hàng, cột và khối 3×3 chứa số 4 đều bị khoá đối với chữ số này. Nhìn vào những ô còn lại trong từng khối — rất thường xuyên chỉ còn đúng một ô trống hợp lệ.

Xong số 4 thì chuyển sang số 5, rồi số 6. Ba mươi giây đầu có vẻ chậm hơn, nhưng toàn bộ phần sau nhanh hơn hẳn vì bạn đang trả lời một câu hỏi có cấu trúc trên toàn bàn cờ. Bạn có thể xem chi tiết cách quét này trong bài ba quy tắc nền tảng và cách áp dụng.

4. Quên mất khối 3×3 cũng là một ràng buộc mạnh

Hàng và cột rất dễ nhận diện bằng mắt vì chúng tạo thành đường thẳng chạy dọc ngang bàn cờ. Trong khi đó, khối 3×3 có sức ràng buộc tương đương nhưng lại dễ bị bỏ sót, nhất là ở khu vực giữa bàn.

Phần lớn khoảnh khắc "mình đã kiểm tra hết mà vẫn không đi tiếp được" thực ra bắt nguồn từ một ràng buộc khối chưa được rà tới. Khi bị kẹt ở một ô, thói quen dành năm giây kiểm tra khối 3×3 chứa ô đó và hai khối lân cận luôn mang lại hiệu quả tức thì.

5. Xoá chơi lại từ đầu thay vì truy ngược lỗi sai

Bạn gặp mâu thuẫn — hai số 8 cùng nằm trên một hàng, hoặc một ô trống không còn ứng viên nào hợp lệ. Phản xạ tự nhiên là bấm chơi lại từ đầu.

Làm vậy tức là bỏ đi thông tin giá trị nhất của cả ván cờ. Mâu thuẫn cho bạn biết chính xác rằng có một bước suy luận trước đó bị sai, và việc tìm ra bước sai đó giúp bạn hiểu rõ lỗ hổng trong cách nhìn của mình. Chơi lại từ đầu không dạy thêm điều gì và thường đưa bạn lặp lại đúng lỗi cũ.

Bắt đầu thay đổi từ đâu

Hãy chọn một thói quen duy nhất để sửa trong mỗi ván. Cố sửa cả năm cùng lúc chỉ khiến bạn phân tâm.

Nếu bạn muốn rèn luyện đều đặn mỗi ngày, trang thử thách hằng ngày phát hành một đề chuẩn vào 00:00 UTC và công bố lời giải từng bước vào sáng hôm sau để bạn đối chiếu đường đi của mình với solver. Khi gặp một thế cờ thực sự cần kỹ thuật mới, chuyên mục hướng dẫn đã sắp sẵn toàn bộ giáo trình theo đúng thứ tự độ khó.